آرمان اصفهان
13:34 - پنجشنبه 28 آبان 1394

 برای روزنامه نگار شدن مهم است که در کدام باند باشی!

زمان تحصیل روزنامه نگاری باید علاقه دانشجویان هم سنجیده بشود؛مثلا فردی که از اقتصاد سر رشته ای ندارد فقط به خاطر اینکه روزنامه نگاری خوانده قطعا نمی تواند در عرصه اقتصاد روزنامه نگار خوبی بشود.

به گزارش آرمان اصفهان؛ همیشه این اعتقاد در فضای روزنامه نگاری ایران وجود داشته است که فارغ التحصیلان رشته روزنامه نگاری تخصص کافی برای ورود به مطبوعات ندارند و افرادی که به صورت تجربی مشغول به کار شدند بهتر می توانند این حرفه را ادامه دهند.

همین تفکر نیز همواره باعث شده است تا مدیران رسانه ها رغبت کمتری در به کار گیری این افراد داشته باشند اما از سوی دیگر عوامل دیگری وجود دارند که انگیزه دانشجویان و فارغ التحصیلان این رشته را برای فعالیت مطبوعاتی و ادامه تحصیل به تاراج می برند؛اتفاقی که بیشتر از همه موارد تعامل دو قشر دانشگاهی و مطبوعاتی را می طلبد تا این وضعیت نابسامان سامان گیرد.
اما به طور واقع اشکال کار کجاست؟ چرا کسی که حداقل چهار سال در مقطع کارشناسی و دو سال در مقطع ارشد این رشته تحصیلات آکادمیک را پست سر گذاشته است نمی تواند از حق طبیعی خود، یعنی کار کردن در یک رسانه با شرایط معمولی برخوردار باشد ؟چرا دانشجوی روزنامه نگاری رغبت کمتری در فعالیت رسانه ای دارد و زودتر از حد معمول دلسرد می شود؟وجود چه عاملی روزنامه نگار را از پرداختن به شغل مورد علاقه خود باز می دارد ؟اینها سئوالاتی است که نگارنده در این گزارش سعی کرده به همراه خوانش گلایه ها و سخنان فارغ التحصیلان این رشته ،روزنامه نگاران شاغل دررسانه ها ،اساتید روزنامه نگاری و برخی مدیران رسانه به آنها پاسخ دهد.
سیمین میرانی،دانشجوی ترم سوم در مقطع فوق لیسانس رشته علوم ارتباطات دانشگاه آزاد است که در شاخه پژوهش در رسانه های جمعی درس می خواند.

او که مدرک کارشناسی اش روزنامه نگاری بوده است،می گوید:حدود سه سال پس از فارغ التحصیل شدنم خواستم وارد این حرفه شوم و دراین مدت بارها بدون اینکه پولی دریافت کنم برای رسانه های مختلف مطلب نوشته ام اما راستش را بخواهید دیگر خسته شده ام از اینکه مدام مطلب بنویسم اما هیچ پولی به عنوان حق الزحمه دریافت نکنم .باور کنید دراین مدت حتی یک بار هم نشد یکی از همین رسانه ها بگوید بیا این مبلغ را بگیر برای زحمتی که برای نوشتن این مطلب کشیده ای.اما در همین رسانه ها کسانی مشغول به کار هستند که اصلا ربطی به روزنامه نگاری ندارند و بیشتر به مسئولان رسانه ها ربط دارند .به همین دلیل است که فکر می کنم دیگر باید دور روزنامه نگاری را خط بکشم و سراغ شغل دیگری بروم.
بزرگترین مشکل فارغ التحصیلان روزنامه نگاری نیاز به تجربه است
راستین دهقان هم به عنوان یکی از فارغ التحصیلان رسانه درمقطع ارشد که اکنون در بخش روابط عمومی یکی از ادارات مشغول به کار است در این باره می گوید:مدتی در رسانه ای مشغول به کار بودم اما نه محیط کاری درستی داشت و نه شرایط کاری و مالی مناسب.بزرگترین مشکل فارغ التحصیلان روزنامه نگاری این است که پس از فارغ شدن از درس با وجود علم تخصصی که دارند اما نیاز به کمی تجربه دارند، تجربه ای که در بیشتر مواقع در روزنامه ها به درستی برایشان فراهم نمی شود؛از همه مهمتر در بیشتر روزنامه های کشور دیدگاه های غیر علمی بر روزنامه نگاری حاکم است.
با این حال مژگان جمشیدی روزنامه نگار حوزه محیط زیست که بیشتر از ده سال در این حوزه مشغول بوده است گزینه تحصیلات را در حرفه روزنامه نگاری کمتر دخیل می داند و می گوید:اعتقاد دارم که روزنامه ها عموما به رشته تحصیلی خبرنگاران کاری ندارند،چون بر اساس مدرک حقوق نمی دهند.چیزی که مهم است روزنامه نگاری تخصصی است که در ایران کمتر جا افتاده است. معتقدم کسانی که رشته تحصیلی شان با حوزه کاری شان مرتبط بوده است در کار رسانه موفق بودند.
نیاز کشور به تولد ژورنالیسم تخصصی
این روزنامه نگار در مورد ژورنالیسم تخصصی می گوید : در برخی کشورها ژورنالیسم تخصصی در دانشگاه ها هم تدریس می شود ؛مثلا ژورنالیسم محیط زیست، علم ، اقتصاد؛اما در ایران این طور نیست. در ایران اغلب روزنامه نگاران عادت دارند برای اینکه شغلی داشته باشند از یک حوزه به حوزه دیگر بروند و این اتفاق از بار علمی آنها در هر حوزه ای که کار می کنند کم می کند.
اما راستین دهقان دراین باره معتقد است :تجربه خوب است اما کسی که تحصیلات علمی داشته باشد با کسب تجربه موفق تر عمل می کند تا کسی که تنها به تجربه خود اکتفا می کند؛البته متاسفانه در جامعه ما به افراد علمی فرصت خود نمایی نمی دهند؛تنها برخی افراد قادرند شرایط را تغییر دهند.
او می گوید: با این حال اگر فرد در همان تخصص خود به کار روزنامه نگاری بپردازد تاثیر بهتری در کارش خواهد داشت .اما این مورد صد درصد به دید و نگاه روزنامه نگاری بستگی دارد که اگر نداشته باشد حتی اگر دکترای اقتصاد باشد نمی تواند روزنامه نگار خوبی در حوزه اقتصاد شود.
علی مردای، دیگر کارشناس ارشد رشته روزنامه نگاری است که به رغم داشتن تحصیلات آکادمیک و علاقه به این رشته در قسمت انفورماتیک یک شرکت کار می کند .او در این باره با ارائه یک پیشنهاد می گوید : باید در روزنامه نگاری برای دانشجو سرفصلی را باز کنند تا حوزه مورد علاقه‌اش را بشناسد؛در موردش کمی تحقیق کند تا زمانی که آماده فعالیت در تحریریه شد حرفی برای گفتن داشته باشد.

برای روزنامه نگار شدن مهم است که در کدام باند باشی !
وجود باندهای خبری در فضای روزنامه نگاری ایران یکی دیگر از آفت های این حوزه است .مژگان جمشیدی دراین باره می گوید:متاسفانه در مطبوعات ایران خیلی به این موضوع کاری ندارند که روزنامه نگاری خوانده باشی یا نه. فقط این موضوع مطرح است که جزو کدام باند باشید؛اگر جزو باند کسی باشید کار دارید،اگر هم نباشید با دکترای روزنامه نگاری هم نمی توانید در رسانه ای مشغول به کار شوید.به نظر من در این موضوع هم مثل دیگر موضوعات جامعه رابطه بر ضابطه مقدم است.

در مطبوعات ایران باید طوری کار کنی که دیگران دوست دارند
اما علی مردای، کارشناس ارشد رشته روزنامه نگاری هم از زاویه دیگری به این موضوع می پردازند و در مورداینکه چرا این اتفاق می افتد که فارغ التحصیلان روزنامه نگاری در این حرفه مشغول نمی شوند، می گوید: همه انسانها به دلیل امرار معاش کار می کنند اما متاسفانه به رغم اهمیت و سختی کار این مسئله اهمیت چندانی ندارد.دومین مبحث به‌فضای کار بر می گردد.متاسفانه شرایط مطبوعات و فضای جامعه به گونه‌ای است که اجازه نوشتن و کار کردن در خیلی از مباحث داده نمی شود .همیشه باید به نحوی کار کنی که دیگران دوست دارند.سومین بحث بعد بیمه خبرنگاران هست که متاسفانه به دلیل زور گویی رسانه ها و نبود قانون مدون در مورد خبرنگاران اجرا نمی‌شود.او ادامه می دهد : به عنوان فردی که روزنامه نگاری خوانده است دوست دارم در عرصه مطبوعات هم به‌عنوان یک روزنامه نگار به من نگاه شود،نه فردی که کارمند یک روزنامه است.کسانی که مشغول کار روزنامه نگاری هستند تفاوت این دو را به خوبی حس می کنند و همین باعث دلسردی آنها می شود.
نگاه صرف به تجربه آفت رسانه است
این کارشناس حوزه رسانه اکادمیک نبودن تحریریه ها و نگاه صرف به تجربه را دلایلی می داند تا به همراه موضوعات مطرح شده دیگر باعث می شوند تا از این حرفه کنار گذاشته شوید و یا خودتان کنار بروید.
او در مورد تخصصی شدن خبرنگاران نیز می گوید:در زمان تحصیل روزنامه نگاری باید علاقه دانشجویان هم سنجیده بشود؛مثلا فردی که از اقتصاد سر رشته ای ندارد فقط به خاطر اینکه روزنامه نگاری خوانده قطعا نمیتواند در عرصه اقتصاد روزنامه نگار خوبی بشود.
تحصیلات روزنامه نگاری در کنار تجربه معنا دارد
در شرایطی که فارغ التحصیلان روزنامه نگاری کمتر فضایی برای کسب تجربه در این حرفه دارند اما سعید تقی پور،مدیرمسئول روزنامه جهان اقتصاد به عنوان کسی که سالهاست مسئولیت یک رسانه را بر عهده دارد وجود تجربه درکنار تحصیلات آکادمیک را مهمترین دلیل برای استخدام خبرنگاران عنوان می کند و می گوید:واقعا بستگی به این دارد که ببینیم که فرد مراجعه کننده تا چه میزان تجربه دارد.روزنامه نگار بدون تجربه اصلا نمی تواند موفق عمل کند. به همین دلیل است که ما با اساتید دانشگاه ارتباط می گیریم تا دانشجویان خود را به عنوان کار آموز معرفی کنند.مسلم است که دانشجو و یا فارغ التحصیل این رشته زمانی‌ می تواند بهتر فعالیت کند که تجربه های لازم را در کنار اندوخته های ذهنی خود به کار ببرد.
او در مورد سطح علمی دانشگاه ها در این حوزه می گوید :این یک واقعیت است که دانشگاه های ما از سطح علمی بالایی برخوردار نیستند .از طرف دیگر ممکن است فردی که وارد این رشته شده از میان ده ها رشته موفق به قبولی در این رشته شده باشد و مسلما او انگیزه زیادی برای وارد شدن به این حرفه ندارد و هدفش تنها کسب مدرک است.
چندین عارضه مانع حیات روزنامه نگاری حرفه ای است
البته دکتر محمد مهدی فرقانی کم‌رنگ بودن حضور فارغ التحصیلان روزنامه‌نگاری در مطبوعات را به سالهای قبل از انقلاب و از زمان تاسیس دانشکده ارتباطات در سال 46 می داند.او در گفتگویی که پیشتر با همشهری آنلاین انجام داده است، در این باره می گوید: چند عارضه وجود دارد که اجازه نمی دهد فارغ التحصیلان این رشته جذب مطبوعات شوند یکی از این عوارض چالش ها و فراز و فرودهایی است که مطبوعات ما با آن روبه رو هستند. امروز مشکل مطبوعات ما ادامه حیات است نه کیفیت حرفه ای. این دغدغه که بتوانند امروزشان را به فردا وصل کنند سبب می‌شود که نیروی انسانی، توسعه کیفی و مسائلی از این دست به دغدغه دست چندم مطبوعات تبدیل شود. در واقع عمر کوتاه مطبوعات، تعطیلی ها، تغییرات و تولد مطبوعات جدید اجازه تمرکز، برنامه ریزی و سیاست گذاری به مطبوعات را به ویژه در زمینه توسعه انسانی نمی‌دهد.او ادامه می هد : نکته بعدی اینکه هنوز ساختار روزنامه‌نگاری ما به معنای واقعی حرفه‌ای نشده است و این ساختار نیمه حرفه‌ای و نیمه آماتور موجب شده است که الگوی روزنامه‌نگاری ما آنچنان که باید حرفه‌ای نشود. این استاد دانشگاه سیاست زده شدن مطبوعات در غیاب احزاب متعدد را مشکل سوم از منظر درونی مطبوعات می داند و می گوید: مطبوعات تلاش می‌کنند تا جای خالی احزاب را پر کنند این امر سبب می‌شود مدار جذب نیروی انسانی به سمت احزاب سیاسی بیشتر از افراد حرفه‌ای تمایل داشته باشد در نتیجه روزنامه نگار نیز برای حضور در مطبوعات به جای آن‌که آزاد، بی طرف و حرفه‌ای باشد عضو باشگاه های حزبی می‌شود.
با این حال به اعتقاد این استاد روزنامه نگاری همه تقصیرها به گردن مطبوعات نیست. او در این باره می گوید: روزنامه‌نگاری در ایران به سمت انتشار نشریات خیلی تخصصی گرایش یافته است با این شرایط مطبوعات به یک روزنامه نگار دو وجهی که هم در زمینه روزنامه‌نگاری و هم در حوزه مورد نظر تخصص داشته باشد نیاز دارند که فارغ التحصیلان ما چنین کارآیی را ندارند.در کناراین مسائل امنیت شغلی، عدم استقلال حرفه ای، تنگنای معیشتی و مسئله بیکاری از جمله عواملی است که موجب حضور کم‌رنگ فارغ التحصیلان روزنامه‌نگاری در مطبوعات می‌شود.
او می گوید:هیچ گاه مطبوعات برای تربیت نیروی انسانی با دانشگاه‌ها تعامل و همکاری نداشته‌اند،حداقل به ظاهر این مسئله بوده وهمکاری هایی هم صورت گرفته است اما این تعامل پاسخگوی نیاز دانشگاه نیست.

نکته دیگری که وجود دارد آن است که ساختار نیروی انسانی موجود در بسیاری از مطبوعات کشور ما ساختار غیر حرفه‌ای است بنابراین مطبوعات خیلی دغدغه جذب نیروی انسانی حرفه‌ای ندارند.

بعضی از دبیران سرویس ها به فارغ التحصیلانی که برای کار به روزنامه‌ها می‌روند آموزش اشتباه می‌دهند و یا انتظاراتی دارند که اصلا با آموزه های علمی مطابقت ندارد. به این دلیل که کادر مدیریت تحریریه های مطبوعات غیر حرفه‌ای و غیر تخصصی است. و به قول معروف این افراد خاک تحریریه نخورده‌اند و مراحل مختلف روزنامه‌نگاری را تجربه نکرده‌اند تا امروز بتوانند راهنمای خوبی برای بقیه باشند، در حالی که در گذشته محیط تحریریه‌ها یک آموزشگاه و یک دانشکده برای افراد تازه وارد بود.
در هرحال آنطور که از سخنان فارغ التحصیلان این رشته اساتید و اهالی رسانه بر می آید عوامل مختلفی همچون ،نبود آموزش و انگیزه کافی در فضای دانشگاهی برای ورود به این رشته ، سیاست زدگی فضای رسانه ای، نبود امنیت شغلی و حقوق کافی،نبود تعامل کافی میان دانشگاه با مطبوعات ،عدم اهمیت دادن به نگاه حرفه ای روزنامه نگاری و تاکید بر تجربه و پایین بودن سطح علمی دانشگاهها به این لحاظ که دانشجو در میدان عمل تنها می گذارد از مهمترین آفت های حوزه روزنامه نگاری آکادمیک است.آفت های که به اعتقاد دکتر محمد مهدی فرقانی برای برون رفت از آن لازم است به سمتی برویم که در مسیر روزنامه نگاری حرفه‌ای حرکت کنیم و تا زمانی که این امراتفاق نیفتد اصلاحات، تغییرات و تحولات مقطعی، نارسا و کوتاه مدت خواهد بود.

برای گام برداشتن درمسیرحرفه‌ای باید مجموعه‌ای از شرایط مانند تضمین های حقوقی و قانونی لازم برای تامین استقلال حرفه ای، امنیت شغلی، معیشت روزنامه نگار، تعریف روزنامه‌نگاری حرفه‌ای، تامین بسترها و شرایطی که روزنامه‌نگاری حرفه‌ای بتواند در آن فعالیت مطلوب و قابل قبول داشته باشد و بحث های مربوط به آموزش و مدیریت تحقق یابد.او می گوید: همچنین باید دانشگاه و موسسات مطبوعاتی با یکدیگر تعامل و همکاری داشته باشند، شیوه پذیرش دانشجو اصلاح شود، ضعف های موجود در برنامه های آموزشی و کادر تدریس برطرف و شرایط سیاسی و اجتماعی جامعه اصلاح شود.

نیره خادمی

دیدگاهتان را بنویسید

توجه: از انتشار نظرات توهین آمیز معذوریم.

آخرین اخبار