آرمان اصفهان
09:55 - پنجشنبه 07 مرداد 1395

درحاشیه جدل‌های تازه مخالفان و موافقان خالق «کویر»

آیا از شریعتی عبور کرده‌ایم؟

شریعتی در مواجهه با انبوهی از خرده‌‌بورژواهای رمانتیک عصیانگر به یک دال بزرگ تبدیل شد و چهره‌هایی را از اسلام و شخصیت‌های اسلامی برای ما رقم زد که هنوز نیز در اذهان بسیاری البته با اندکی تغییر، تصویر اول و آخر است…

به گزارش آرمان اصفهان؛ شاید از اعجاب زمانه‌ای که در آن زیست می‌کنیم، باشد اما هر چه هست اندیشه‌های مردی که با نطق‌های آتشینش در دهه 40 و 50 صحن حسینیه ارشاد را می‌لرزاند و به شکلی مرموز 20 ماه پیش از انقلاب اسلامی و در انگلستان چشم از جهان فرو می‌بندد، هنوز مهم‌ترین چالش‌های حوزه اندیشه‌ورزی در ایران پس از انقلاب را ایجاد می‌کند.

بحث از علی شریعتی است؛ مردی که همچنان موافقان و مخالفان اندیشه‌اش درباره او و اندیشه‌هایش بحث می‌کنند؛ بحث‌هایی جدی که هنوز نتیجه مشخصی به دست نداده است. آنچه در این میانه وجود دارد اما سوال مهمی است که هنوز پاسخی به آن داده نشده: آیا از علی شریعتی عبور کرده‌ایم؟

شریعتی و دوران ما
«شریعتی و دوران ما» می‌تواند عنوانی برای یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های اندیشه‌ورزان درباره ایران امروز باشد. شاید به همین دلیل نیز بود که همین عنوان برای ویژه‌برنامه بزرگداشت علی شریعتی در سالمرگ او و در خرداد امسال انتخاب شد؛ نشستی به میزبانی بنیاد باران و با سخنرانی حاتم قادری، مسعود پدرام و هاشم آقاجری. اما آنچه این نشست را پس از برگزاری تا امروز داغ نگه داشته است، سخنرانی حاتم قادری و حرف‌هایی است که او درباره علی شریعتی بیان کرد.

قادری در ابتدای این نشست گفت که از شریعتی عبور کرده و اکنون باید تا جایی که می‌توانیم او را نقد کنیم. اما تنور بحث آنجا گرم شد که به‌تازگی سیدجواد میری در گفت‌وگو با یکی از روزنامه‌های کشور به نقد حرف‌های حاتم قادری پرداخته و از ضرورت تدریس «واحد شریعتی» در دانشگاه‌ها سخن گفته است.

مصاحبه میری و مداقه او با قادری از آن‌رو باید مورد بررسی قرار گیرد که بحث‌های موافقان و مخالفان شریعتی برای امروز اندیشه‌ورزی در ایران می‌تواند مفید باشد. چراکه هنوز شریعتی در جامعه ما خوانده می‌شود، درحالی که مخالفان او همچون قادری سال‌هاست که حکم به عبور از شریعتی داده‌اند.

شریعتی در محاق
«شریعتی در مواجهه با انبوهی از خرده‌‌بورژواهای رمانتیک عصیانگر به یک دال بزرگ تبدیل شد و چهره‌هایی را از اسلام و شخصیت‌های اسلامی برای ما رقم زد که هنوز نیز در اذهان بسیاری البته با اندکی تغییر، تصویر اول و آخر است… رمانتیک از نوع شریعتی، فوق‌العاده شخصیت‌پرداز و حتی اسطوره‌ساز است… و نهایت خود شریعتی رمانتیک نیز اسطوره می‌شود.» این جملات بخش‌هایی از حرف‌های حاتم قادری در نشست بنیاد باران درباره علی شریعتی است.

قادری معتقد است: «شریعتی اصلا فرصت اندیشیدن نداشت» و «به این دلیل متعهد بود به اینکه نسبت به همه‌چیز باید موضع بگیرد.» استاد دانشگاه تربیت‌مدرس در نقد خود به این نکته اشاره می‌کند که شریعتی با چنین شرایطی «اما به گونه‌ای بر ما ظاهر می‌شد که می‌گفت منِ روشنفکر به‌عنوان آخرین پژوهش و نظر علمی به شما می‌گویم، من آخرین متدهای علمی را دیده‌ام و اکنون این را به شما می‌گویم. اما زهی افسوس! این‌گونه نبود.»

قادری می‌گوید: «شریعتی ناخواسته – تاکید می‌کنم ناخواسته- به یک ارعاب عظیم در جامعه کمک کرد.»

تدریس واحد شریعتی
واکنش سیدجواد میری به حرف‌های حاتم قادری حدود یک ماه بعد اتفاق افتاده است. میری با اشاره به این گفته قادری که شریعتی اجازه اندیشیدن به ما نمی‌دهد، این مساله را ناشی از این برداشت قادری و بسیاری از دانشگاهیان می‌داند که «شریعتی باعث بسیاری از عقب‌ماندگی‌های ماست.»

اما میری در نقد این نگاه معتقد است: «بسیاری از دوستان… که به نقد شریعتی می‌پردازند، به صورت مستدل و نظام‌مند به آثار شریعتی ارجاع نمی‌دهند… گویی هنگامی که با شریعتی روبه‌رو می‌شویم، نمی‌دانیم چگونه باید او را مورد خوانش قرار دهیم.» میری در پایان به این نکته نیز اشاره می‌کند که «امروز شریعتی هنوز ناشناخته است.» و راه‌حلی برای پایان این بحث‌های طولانی از سوی عضو هیات‌علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی: «نیازمند آنیم که گفتمان شریعتی را بازخوانی و بازتفسیر کنیم و شریعتی را دوباره بشناسیم… باید از چنین شعارزدگی‌هایی دوری جوییم.»

همچنین بخوانید:

دیدگاهتان را بنویسید

توجه: از انتشار نظرات توهین آمیز معذوریم.

آخرین اخبار