آرمان اصفهان
10:23 - یکشنبه 09 خرداد 1395

بیمار شدن زمین با آب های آلوده!

رفتار مهاجرتی برخی از ماهیان همانند ماهی آزاد برای تخم ریزی در آب شیرین و بازگشت به دریا، ممکن است تحت تأثیر مواد آلوده کننده و سمّی قرار بگیرد چرا که این نوع ماهیان در معرض دو نمونه محیط مختلف از نظر ترکیب شیمیایی قرار می گیرند.

به گزارش آرمان اصفهان؛ انسان امروزی همان قدر که از توانایی های خود آگاهی دارد از ضعف خود بی خبر است و نمی داند که انتقام آسیبی را که به طبیعت وارد می کند روزی خواهد دید.

در چندین سال گذشته مصرف زیاد د.د.ت در مزارع برای از بین بردن آفات گیاهی باعث از بین رفتن پرندگانی شد که از حشرات تغذیه می کردند و نیز حشرات شکاری که در تعادل تعداد آفات گیاهی نقش بسیار مهمی ایفا می‌کردند آسیب دیدند و در نتیجه این عمل کشاورزان در سال های بعد با طغیان آفات گیاهی و باروری اندک درختان و گیاهان رو به رو شدند.

بنابراین تعادل‌های طبیعی را خیلی ساده می توان بر هم زد و در حال حاضر نیز مهم ترین عامل برهم زننده تعادل طبیعت انسان ها هستند. بشر برای ادامه زندگی به تمامی اکوسیستم ها همانند اقیانوس ها، جنگل ها، مراتع و غیره دست درازی می کند و نتایج اعمال بدی را که در حق این اکوسیستم ها انجام می دهد به خود او باز خواهد گشت.
آلودگی هیدروسفر (محیط آبی) یکی از دستاویزهای بشر امروز است. آب تقریباً ۷۵ درصد سطح کره زمین را تشکیل می دهد و همچنین قسمت اعظم بدن حیوانات و ۹۵ درصد وزن برخی از گیاهان از آب تشکیل شده است. از طرف دیگر آب حلال قوی گازها و نمک ها است بنابراین در طبیعت به حالت خالص یافت نمی شود. آب علاوه بر این که در کشاورزی و حمل و نقل و پاکیزگی و غیره مورد نیاز است، یکی از مهم ترین منابع و محیط های پرورش آبزیان برای تغذیه انسان و سایر موجودات به شمار می رود. هر زمان ترکیب یا حالت آب در اثر فعالیت مستقیم یا غیر مستقیم انسان دست خوش تغییر شود و موادی به آب اضافه یا PHو حرارت آن کم و زیاد شود، آب آلوده می شود. مواد آلوده کننده آب می توانند بنابر خواصی که دارند درجه بندی شده و بر میزان آلایندگی آب نیز تأثیرات متفاوتی داشته باشند.
از جمله آلودگی های آب، آلودگی فیزیکی است که در اثر تغییر رنگ، مواد معلق موجود در آن، تغییر درجه حرارت و مواد رادیواکتیو آب های طبیعی به وجود می آید. مواد معدنی همچون آهن یا کروم و مواد آلی رنگی به راحتی رنگ آب را تغییر می دهند و شاید این مواد گاهی مضر نباشند اما می توانند اثر مخربی در فتوسنتز گیاهان داشته باشند و از ورود اشعه خورشید به درون آب جلوگیری کنند.

همچنین در مورد آلودگی توسط مواد معلق درک این مطلب ضروری است که آب یک رودخانه به طور طبیعی در اثر فرسایش خاک ممکن است گل آلود شود اما اگر این میزان گل آلودگی بیش از حد و غیر طبیعی باشد، نور خورشید به خوبی وارد آب نمی شود و در نتیجه گیاهان و جانورانی که در آب زیست می کنند با گذشت زمان کم تر شده و از بین می روند.

گاهی نیز گل آلودگی غیر طبیعی آب می تواند باعث اختلال در زیستگاه ماهیان شود به گونه ای که رسوبات سیلتی که سبب پوشانیده شدن ذخایر غذایی و محیط های تخم ریزی ماهیان می شوند و نیز ممکن است مواد معلقی مانند خاک و تفاله های کاغذ یا مواد تشکیل دهنده فیبر به پلانکتون ها بچسبند و این موجودات را متراکم و ته نشین کنند.
در سیستم های خنک کننده کارخانه ها مقدار زیادی آب برای خنک کردن ماشین آلات به کار می رود و بیشتر این آب ها از رودخانه و دریاچه ها برداشت می شوند و پس از استفاده دوباره به منابع اصلی بازگردانده می شوند و در این حالت همراه خود مقدار زیادی حرارت نیز وارد آب می کنند. از آن جایی که مقدار اکسیژن موجود در آب با دمای آن رابطه معکوس دارد بنابراین میزان اکسیژن محلول در آب کم شده و ماهیان به طور مستقیم تحت تأثیر قرار می گیرند و در برخی مواقع می میرند و نیز این شرایط یک اثر زیان آور روی تخم گذاری ماهیان نیز خواهد گذاشت.
در مورد مواد رادیو اکتیویه آب نیز باید بگوییم که آب های طبیعی ممکن است دارای مقدار کمی مواد رادیواکتیو حاصل از ایزوتوپ های طبیعی پتاسیم باشند. استعمال انرژی اتمی ممکن است رادیو ایزوتوپ های اصلی در بافت گیاهان و ماهیان و غیره ذخیره شده و باعث اختلالات جسمی و ارثی شود.
گاهی آب ها دچار آلودگی های بیولوژیکی می شوند که این نوع آلودگی در اثر ورود فاضلاب‌ها به وجود می آید. فاضلاب‌ها سبب رشد و ازدیاد موجودات تک سلولی از جمله باکتری های در آب می شوند. رودخانه ها به راحتی می توانند به وسیله باکتری ها و میکرو اورگانیسم های بیماریزای دیگر موجود در جریانات فاضلاب ها آلوده شوند.
مواد آلی و مواد معدنی نیز به شکل های مختلف آب ها را دچار آلودگی هایی شیمیایی می کنند. مواد زاید آلی که بیشتر از فعالیت های بشر حاصل
می شوند در آلوده کرده آب ها نقش بسیار مهمی دارند. برای مثال بقایای مواد غذایی، چربی ها و غیره از این نوع مواد آلی محسوب می شوند. این مواد مورد حمله باکتری های هوازی قرار می گیرند و به ترکیبات دیگری تبدیل می شوند اما اگر این مواد وارد آب شوند هنگام تجزیه آن ها توسط باکتری های هوازی از میزان اکسیژن محلول در آب می کاهند و در نتیجه اگر از ۷۵ درصد پایین تر برسد ممکن است باعث مرگ ماهیان شود و هر زمان که فعالیت باکتری ها خیلی شدیدتر باشد میزان اکسیژن آب به صفر می رسد. در این موقع باکتری های هوازی فعالیت خود را آغاز می کنند و عمل تجزیه در این شرایط باعث تغییر رنگ، مزه و بوی آب شده و آب به طور کامل آلوده می شود.
غیر از مواد آلی مواد معدنی نیز با تغییر در PHآب، زمینه را برای آلودگی آن فراهم می آورند. PHمعمولی آب در اثر ورود اسیدها یا قلیایی ها (بازها) تغییر می کند. به طور مثال نمک می تواند یک اثر زیان آور روی ماهیان آب شیرین داشته باشد اما بیشتر خسارات وارده به آب در اثر ورود بقایای فلزات به آب اتفاق می افتد. درجه سمی بودن یک ماده به نوع ماهی و سن و وضعیت و اندازه آن بستگی دارد. بنابراین ممکن است اردک ماهی در برابر برخی از سموم تحمل بیشتری نسبت به ماهی آزاد نشان دهد.

بعضی از فاضلاب کارخانه ها که وارد جریان آب می شوند چندین اثر متفاوت و نیز خسارات زیان باری در نتیجه این عمل از خود بر جای می گذارند. به طور مثال سیانیدها علاوه بر خاصیت سمّی ای که برای آبزیان دارند باعث از بین بردن عمل تصفیه آب که به طور بیولوژیکی صورت می گیرد نیز می شوند.
امروزه مواد شوینده و پاک کننده فراوانی تولید می شوند که هر کدام از آن ها خواص فیزیکی و شیمیایی مخصوص به خود را دارند ولی همه آن ها دارای یک خاصیت مشترک هستند که اگر در آب یا هر مایع دیگری حل شوند کشش سطحی آن را پایین می آورند و باعث به وجود آوردن کف بیشتر در آب می شوند.

وجود کف در آب، عمل اکسیژن گیری آب را بسیار سخت می کند و در نتیجه خاصیت تصفیه بیولوژیک آب را کاهش می دهد. مواد صابونی در ذرات خاک قرار می‌گیرند و از میزان نفوذ‌پذیری خاک می‌کاهند و به همین علت مشکلاتی را در آبیاری زمین‌های کشاورزی به وجود می‌آورند.
هر ساله هزاران تن مواد سمی و کودهای شیمیایی برای از بین آفات، حشرات و قارچ های گیاهی در کشاورزی مورد استفاده قرار می گیرد. جالب است بدانید که هر کدام از آن ها را نیز به نام های مختلف و برای مصارف مخصوصی مانند آفت کش، علف کش و غیره به کار می برند. اما باید قبول داشت که همه آن ها یک اثر مخرب روی محیط زیست دارند.

باقی مانده سمومی که در کشاورزی کاربرد دارند با توجه به عوامل اقلیمی مانند باد و باران به آب ها وارد می شود و تغییراتی را در زنجیره غذایی محیط دریاها به وجود می‌آورند. با بررسی هایی که روی تأثیر این سموم در ماهی‌ها انجام گرفته این نتیجه به دست آمده که ذخیره شدن سم در بدن ماهی سبب مسمومیت و کاهش تعداد پرندگان ماهی‌خوار شده است.
هیدروکربورهایی که در اثر شکستن و انفجار کشتی های نفتکش وارد آب دریاها می شوند باعث وارد شدن خسارات زیادی به آبزیان و پرندگان دریایی می‌شوند. به گونه ای که پرنده شناسان انگلیسی تخمین زده اند هر ساله تعداد ۵۰ تا ۲۵۰ هزار پرنده دریایی در اثر ازت می میرند. علت این حادثه این است که بر اثر تماس پرندگان با هیدروکربورها، چربی اضافه بدن آن ها حل می شود در نتیجه در اثر سرما از بین می روند. دانستن این نکته نیز لازم است که پلانکتون های آب که تقریباً بخش مهمی از اکسیژن هوا را تأمین می کنند از گزند سموم کشاورزی در امان نخواهند ماند و متحمّل خسارات بیشتری می شوند.
کودهای شیمیایی به ویژه آن هایی که عموماً از فسفر و ازت غنی هستند پس از استفاده به وسیله نزولات آسمانی وارد آب رودخانه ها و آبگیرها شده و باعث رشد و ازدیاد علف های هرز آبزی و الگ ها می‌شوند که با پیدایش این گیاهان و علف‌ها، اشکالاتی هنگام عبور آب از کانال های آبرسانی به وجود می آید. از طرف دیگر آلودگی آب ها مانع بزرگی در پرورش ماهیان و بهره برداری از آن ها به شمار می روند.اگر میزان ازت به دست آمده از کودهای معدنی در آب بسیار زیاد باشد به سبب برخورد با مواد آلی در حال تخمیر، نیتریت تولید می کند که برای جانوران آبزی بسیار زیان آور است. نیترات موجود در آب آشامیدنی در شکمبه نشخوارکنندگانی چون گاو به نیتریت تبدیل
می شود و در نتیجه هموگلوبین خون آن را به هموگلوبینی تبدیل می کند که دیگر نمی تواند همانند هموگلوبین اولیه اکسیژن لازم را از شش ها به دیگر اندام ها و نسوج برساند.
آب های طبیعی که محیط زیست ماهیان و دیگر موجودات زنده آبزی را تشکیل می دهند همواره می بایست شامل مقداری گیاه و جانور باشند تا بتوانند از آنها تغذیه کنند. درجه تجزیه پذیری و تغییر و تبدیل مواد خروجی از کارخانه ها که به
آب ها وارد می شوند به عواملی همچون وسعت سطح جریان آب، نور خورشید، هواگیری و غیره بستگی دارد. ماهیان ممکن است در موقع تغییر و تبدیل و تغییرات مواد یا تعویض عوامل محیطی همانند اکسیژن و PHآسیب ببینند و گاهی نیز به طور مستقیم در معرض مواد سمی ویژه ای قرار بگیرند و از بین بروند. آزمایش هایی که روی ماهیان انجام گرفته نشان می دهد که گاهی بعضی دیگر از مواد سمی مانند سیانیدها و فلزات نیز
مشاهده می شود.
رفتار مهاجرتی برخی از ماهیان همانند ماهی آزاد برای تخم ریزی در آب شیرین و بازگشت به دریا، ممکن است تحت تأثیر مواد آلوده کننده و سمّی قرار بگیرد چرا که این نوع ماهیان در معرض دو نمونه محیط مختلف از نظر ترکیب شیمیایی قرار می گیرند.

اثراتی که بیشتر مواد آلوده کننده بر جای می‌گذارند چند جانبه است به طوری که با کاهش اکسیژن محلول و تأثیر غذای ماهی و نیز نامناسب بودن رودخانه برای تخم ریزی، از تکثیر ماهیان جلوگیری می کنند.
با توجه به اوضاع و شرایط داخلی یک رودخانه، ماهیان ممکن است به تدریج به آلودگی عادت کنند و شرایط غیر معمولی می تواند غلظت اکسیژن محلول لازم برای تقویت زندگی ماهیان را به حداقل برساند و مشکلات بیشتری را پیش روی آن ها قرار دهد. نیاز ماهیان به اکسیژن محلول به درجه حرارت مناسب، سن، نوع ماهی و غلظت سایر مواد در آب بستگی دارد.
میزان اکسیژن برای ماهیان از دو جنبه اهمیت دارد، یکی نیازهای طبیعی آن ها و دیگری تأثیر
پاک‌کنندگی و تصفیه اکسیژن روی بیشتر آلاینده ها است. سرچشمه یک جریان آب به دلیل ترکیب بیشتر با اکسیژن و کم بودن مواد آلوده کننده دارای اکسیژن زیادتری است از این رو ماهی آزاد و قزل آلا این گونه آب ها را برای تخم ریزی انتخاب می کنند. میزان اکسیژن محلول به درجه حرارت و فشار بستگی دارد و مواد جامد منجر به کاهش اکسیژن محلول
می‌شود بنابراین آب دریا اکسیژن کم تری نسبت به آب شیرین در حرارت یکسان خواهد داشت. هنگامی که آب از سرچشمه به سمت بستر رودخانه جریان پیدا می کند، آب در اثر تابش و انتقال گرم می شود و مقدار اکسیژن با افزایش درجه حرارت آب بیهوده از بین می رود اما آب دوباره با اکسیژن هوا ترکیب می‌شود و اکسیژن خود را آماده می کند ولی این میزان کم تر از اکسیژن تلف شده است مگر این که آب کم عمق باشد و بیشتر موج بزند تا عمل هواگیری به خوبی و به اندازه انجام شود.
حوزه آبخیزی که رودخانه از آن سرچشمه
می‌گیرد از اهمیت زیادی برخوردار است به گونه‌ای که قطع درختان جنگلی با خشک شدن چشمه‌ها همراه است و مقدار زیادی مواد اکسیژن گیر وارد آب می‌کند. زمانی که نزولات آسمانی روی زمین‌های بایر یا غیر زراعی ریزش می کند، آب جاری که روی این زمین ها جاری می شود، هنگام ورود به رودخانه اکسیژن زیادی دارند اما ریزش های جاری شده از مناطق شخم خورده و زهکشی شده در زمانی که وارد جریان آب رودخانه می شود، اکسیژن کم تری را همراه دارند.
ماهیان واکنش های مختلف و قابل توجهی به مواد سمی نشان می دهند به طوری که در نگهداری ماهی با گونه های یکسان و سن و اندازه و وزن برابر در آزمایش های انفرادی اختلافاتی مشاهده شده است.چون آب دریا در درجه حرارت یکسان اکسیژن محلول کمتری از آب رودخانه ها دارد بنابراین خاصیت و مقدار سمیت مواد سمی هم در این دو محیط متفاوت است. یکی از مهم ترین علل کاهش ماهیان، آلودگی آب ها است و نقش صید بی رویه را نباید در این میان فراموش کرد.

همچنین در اثر پایین رفتن سطح آب محل های تخم ریزی، کم عمق و خشک می شوند و برای تخم ریزی و رشد بچه ماهیان قابل استفاده نیستند. همچنین برداشت آب رودخانه ها برای مصارف کشاورزی هم یکی دیگر از عوامل کاهنده ذخایر ماهیان محسوب
می‌شود زیرا تعداد بچه ماهیان با کانال های آبیاری به مزارع کشیده شده و از بین می روند و شرایط اکولوژیکی رودخانه ها نیز در اثر کمبود آب به طور کلی تغییر پیدا می کند.
انتهای پیام/ اطلاعات

دیدگاهتان را بنویسید

توجه: از انتشار نظرات توهین آمیز معذوریم.

آخرین اخبار