آرمان اصفهان
18:48 - سه شنبه 29 دی 1394

آموزه هایی از نهج البلاغه

اصول رفتار سیاسی در کلام امیرمؤمنان(ع)

اشاره: نوشتاری که در پی می آید، متن گفتاری از سلسله گفتارهای حجت الاسلام محمدجواد نظافت است که در آن ، به تبیین آموزه هایی از نهج البلاغه و معارف علوی پرداخته است.

به گزارش آرمان اصفهان؛ در قسمت قبل اشاره کردیم که طبق آموزه‌های امیرالمؤمنین(ع)، بدون سختکوشی نمی‌توان به آرمان جامه عینیت پوشاند. امام‌علی(ع) در بخش پایانی خطبه 29 نهج‌البلاغه، پس از نکوهش رفتار کوفیان و راحت‌طلبی آنها، می‌فرمایند:«أَ قَوْلًا بغَیْرِ عِلْمٍ وَ غَفْلةً مِنْ غَیْرِ وَرَعٍ وَ طَمَعاً فِی غَیْرِ حَقٍّ»؛ طمع شما به پیروز شدن، ناحق است.
شما اهل کار نیستید؛ سختکوش نیستید؛ تلاشی برای رسیدن به آرمانتان نمی‌کنید؛ آن وقت انتظار پیروزی هم دارید؟ این‌که کار و تلاش نکنید و طمع به پیروزی داشته‌باشید، خواسته‌ای ناحق است. نکته دیگری که باید به آن دقت کرد، واقع‌بینی است.
این‌که فقط آرمان‌ها را ببینید و به واقعیت‌های جامعه توجهی نکنید، صحیح نیست. امام(ع) در مورد مردم کوفه می‌فرمایند:«مَنْ فَازَ بکُمْ فَقَدْ فَازَ وَ اللَّهِ بالسَّهْمِ الْأَخْیَب وَ مَنْ رَمَی بکُمْ فَقَدْ رَمَی بأَفْوَقَ نَاصِلٍ أَصْبَحْتُ وَ اللَّهِ لَا أُصَدِّقُ قَوْلَکُمْ وَ لَا أَطْمَعُ فِی نَصْرِکُمْ وَ لَا أُوعِدُ الْعَدُوَّ بکُمْ»؛ شما افراد ذلیلی هستید؛ اهل کار نیستید؛ اگر کسی از شما یاری بخواهد مانند شخصی است که با کمان شکسته‌ای تیراندازی کند.
حضرت بیان عجیبی دارند، می فرمایند: نه دیگر گفتار شما را تصدیق می‌کنم، نه طمع یاری شما را دارم و نه این‌که به فکر تهدید کردن دشمن به وسیله شما هستم. یعنی کار را به جایی رسانده‌اید که دیگر نمی‌توان با تکیه بر عزم و توان شما، دشمن را تهدید کرد.
در واقع امیرالمؤمنین(ع)، واقع بینانه به موضوع می‌نگرند؛ می‌دانند که افراد اطرافشان در چه سطحی هستند؛ می‌دانند با این‌ها نمی‌شود بر قامت آرمان، لباس عینیت پوشاند.
این از آموزه‌های امیرالمؤمنین(ع) است که تا نیرو و توان وجود دارد، باید در صحنه باقی ماند و مبارزه کرد، اما، این نیز از آموزه‌های آن حضرت است که باید واقعیت‌های جامعه را درست دید.
نکته مهم دیگری که در خطبه 29 نهج‌البلاغه قابل تأمل است و باید در اصول اخلاق و رفتار سیاسی، مد نظر فعالان این عرصه قرار گیرد، آن است که نباید دشمن را نسبت به خودمان به طمع بیندازیم.
امام‌علی(ع) درباره کوفیان می‌فرمایند:«وَ فِعْلُکُمْ یُطْمِعُ فِیکُمُ الْأَعْدَاءَ»، رفتار شما دشمن را به طمع می‌اندازد. باید توجه داشت که این امر تنها در جنگ مسلحانه موضوعیت ندارد و هر جنگی، اعم از فرهنگی، اقتصادی و … را هم شامل می‌شود. در هیچ جنگی، نباید دشمن را به طمع انداخت؛ بلکه باید دشمن را نااُمید کرد.
معنای این حرف آن است که موفقیت در جنگ روانی، یکی از مقدمه‌های پیروزی بر دشمن است. در سوره انفال می‌خوانیم:« وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّه وَ مِنْ رِباطِ الْخَیْلِ تُرْهِبُونَ بهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَ عَدُوَّکُم وَ آخَرینَ مِنْ دُونِهِمْ لا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ یَعْلَمُهُمْ؛ و هر چه در توان دارید از نیرو و اسب‌های آماده بسیج کنید، تا با این [تدارکات‏]، دشمن خدا و دشمن خودتان و [دشمنان‏] دیگری را جز آنها -که شما نمی‏شناسیدشان و خدا آنان را می‏شناسد- بترسانید.‏» باید راهبرد شما این باشد که دشمن را بترسانید، نه این‌که به او روحیه بدهید. اصلاً چیزی به عنوان رجزخوانی که در جنگ‌های قدیم رایج بود، برای تخریب روحیه دشمن مورد استفاده قرار می‌گرفت.
نکته اساسی این است که نباید با رفتارمان در مقابل دشمن، نقطه ضعف هایمان را به او نشان بدهیم و او را درباره خودمان به طمع بیندازیم.
به دیگر سخن، در برابر گرگ، مانند گوسفند رفتار نکنید. بنابراین، اگر انتقادی از فرد یا گروهی در جبهه خودی دارید، باید آن را طوری مطرح کنید که نه دوست نااُمید شود و نه دشمن امیدوار. برای رسیدن به این مهم، موقعیت‌شناسی مسئله حساسی است. باید بدانید که چه زمانی ضرورت دارد برخورد تندی داشته باشید و چه زمانی برخورد ملاطفت‌آمیز. امیرمؤمنان(ع) موقعیت‌شناس بودند و این ریشه در احاطه ایشان بر امور داشت.
آن حضرت از وقایع سرزمین‌های اسلامی مطلع بودند و می‌دانستند فلان مسئول مرتکب چه اشتباهی شده‌است، اما در برخورد با او همواره حکیمانه عمل می کردند؛ به تعبیر امروزی، بی‌گُدار به آب نمی‌زدند. این رویکردی است که باید مسئولان در پیش بگیرند؛ در هیچ موضوعی شتاب‌زده عمل نکنند؛ جوانب را بسنجند؛ سبک و سنگین کنند و عواقب عزل و نصب‌ها را مد نظر قرار دهند.

دیدگاهتان را بنویسید

توجه: از انتشار نظرات توهین آمیز معذوریم.

آخرین اخبار